Parachutisten buiten dropzone: wat leert Falcon Leap over veiligheid?

Parachutisten komen buiten gepland landingsgebied terecht
Tijdens de internationale luchtlandingsoefening Falcon Leap zijn op donderdag 17 september meerdere parachutisten in de omgeving van het Belgische Hechtel-Eksel buiten het geplande landingsgebied terechtgekomen.
Defensie meldt dat meerdere parachutisten daarbij in bomen belandden. Eén militair van een buitenlandse deelnemende eenheid werd met verwondingen afgevoerd.
Hulpdiensten kwamen ter plaatse en ondersteunden de betrokken militairen. Defensie onderhield contact met de Belgische autoriteiten en deelnemende landen. Defensie
Over de precieze oorzaak van het incident doet de officiële publicatie geen uitspraak.
Daarom is het niet verantwoord om bijvoorbeeld wind, een menselijke fout of materiaal als oorzaak aan te wijzen.
De situatie levert wél een interessante veiligheidskundige vraag op:
Hoe bereid je je voor op een activiteit waarbij ondanks uitgebreide voorbereiding altijd afwijkingen kunnen ontstaan?
Falcon Leap is een grote internationale oefening
Falcon Leap vond plaats van 7 tot en met 18 september en stond onder leiding van de 11 Luchtmobiele Brigade van de Koninklijke Landmacht.
Ongeveer 600 parachutisten uit 11 landen namen eraan deel. De oefening werd uitgevoerd in samenwerking met de Koninklijke Luchtmacht en internationale partners. Defensie
Dat betekent dat niet alleen het springen zelf georganiseerd moet worden.
Denk ook aan:
- vliegtuigen;
- verschillende nationaliteiten;
- communicatie;
- landingsgebieden;
- medische ondersteuning;
- logistiek;
- weersinformatie;
- grondpersoneel;
- noodprocedures.
Daarmee wordt een luchtlanding een interessant voorbeeld van ketenveiligheid.
Een plan is niet hetzelfde als de werkelijkheid
Een geplande landingszone heeft een duidelijke functie.
Maar een veiligheidsorganisatie moet ook rekening houden met de mogelijkheid dat de werkelijkheid afwijkt van het plan.
Dat principe geldt veel breder dan Defensie.
Op een bouwplaats kan een kabel op een andere plaats liggen dan verwacht.
Bij een evenement kan een nooduitgang onverwacht geblokkeerd raken.
Bij wegwerkzaamheden kan een voertuig een afzetting raken.
En tijdens een luchtlanding kan iemand buiten het beoogde gebied terechtkomen.
Een professionele risicoanalyse vraagt daarom niet alleen:
Hoe voeren we het werk uit wanneer alles volgens plan verloopt?
maar óók:
Wat doen we wanneer het anders loopt?
De noodorganisatie begint vóór het incident
Hulpverlening wordt vaak gezien als iets dat begint nadat iemand gewond raakt.
In werkelijkheid begint een goede noodorganisatie veel eerder.
Vooraf moet bijvoorbeeld duidelijk zijn:
- wie alarm slaat;
- wie de leiding neemt;
- welke hulpverlening beschikbaar is;
- hoe de locatie bereikbaar is;
- welke informatie hulpdiensten nodig hebben;
- hoe vermiste personen worden vastgesteld;
- hoe deelnemers worden geregistreerd;
- wanneer een activiteit wordt onderbroken.
Juist bij een groot internationaal evenement of militaire oefening wordt communicatie belangrijk.
Wanneer verschillende organisaties samenwerken, moeten verantwoordelijkheden vooraf duidelijk zijn.
Oefenen betekent ook leren van afwijkingen
Een militaire oefening is per definitie bedoeld om vaardigheden en procedures onder realistische omstandigheden te trainen.
Een afwijking betekent daarom niet automatisch dat de hele veiligheidsorganisatie heeft gefaald.
De relevante vraag achteraf is:
Werkten de beheersmaatregelen en noodprocedures zoals bedoeld?
Daarbij kunnen organisaties bijvoorbeeld kijken naar:
1. Hoe snel werd vastgesteld dat personen buiten het landingsgebied waren gekomen?
2. Hoe snel kwam hulpverlening op gang?
3. Was de locatie van betrokken militairen bekend?
4. Werkte de communicatie tussen organisaties?
5. Waren hulpdiensten voldoende voorbereid?
6. Zijn omstandigheden ontstaan die vooraf niet waren voorzien?
Daaruit kunnen vervolgens verbetermaatregelen volgen.
Veiligheid bestaat uit meerdere lagen
Bij risicovolle werkzaamheden is één maatregel zelden voldoende.
Denk bijvoorbeeld aan:
voorbereiding → opleiding → materieel → actuele omstandigheden → toezicht → communicatie → noodprocedure → evaluatie.
Wanneer één veiligheidslaag onvoldoende blijkt, kunnen andere lagen voorkomen dat een afwijking ernstiger gevolgen krijgt.
Dat principe wordt ook toegepast binnen gewone arbeidsveiligheid.
Een werknemer krijgt bijvoorbeeld niet alleen een helm.
Er wordt eerst geprobeerd het gevaar bij de bron te beperken. Daarna volgen organisatorische maatregelen en pas vervolgens persoonlijke beschermingsmiddelen.
Praktijkvoorbeeld
Een bedrijf voert werkzaamheden uit met een hoogwerker.
Vooraf is bepaald waar de machine wordt opgesteld.
Tijdens het werk verandert het weer en neemt de wind toe.
De oorspronkelijke werkmethode kan technisch uitstekend zijn voorbereid.
Maar dat betekent niet dat de werkzaamheden automatisch veilig blijven.
De medewerkers moeten opnieuw beoordelen:
Zijn de omstandigheden nog binnen de veilige grenzen?
Dat is hetzelfde veiligheidsprincipe:
plan → uitvoeren → omstandigheden bewaken → afwijking herkennen → opnieuw beoordelen.
10 praktische veiligheidslessen
1. Maak vooraf duidelijk wat de normale werksituatie is.
2. Bepaal welke afwijkingen redelijkerwijs kunnen optreden.
3. Leg stopcriteria vooraf vast.
4. Zorg dat medewerkers afwijkingen daadwerkelijk durven melden.
5. Organiseer hulpverlening vóór aanvang van risicovolle activiteiten.
6. Zorg dat verantwoordelijkheden duidelijk zijn.
7. Controleer communicatie tussen verschillende teams.
8. Houd omstandigheden tijdens het werk actief in de gaten.
9. Evalueer incidenten én bijna-incidenten.
10. Pas procedures aan wanneer uit een evaluatie blijkt dat verbetering mogelijk is.
FAQ
Wat gebeurde tijdens Falcon Leap?
Defensie meldt dat op 17 september meerdere parachutisten buiten het geplande landingsgebied terechtkwamen en in bomen belandden. Eén buitenlandse militair werd met verwondingen afgevoerd. Defensie
Waardoor kwamen de parachutisten buiten de dropzone?
Dat vermeldt Defensie in het geraadpleegde nieuwsbericht niet. Het zou daarom speculatief zijn om een specifieke oorzaak aan te wijzen.
Hoe groot was Falcon Leap?
Volgens Defensie namen ongeveer 600 parachutisten uit 11 landen deel. Defensie
Betekent een incident automatisch dat procedures niet werkten?
Nee. Daarvoor moet eerst worden onderzocht wat is gebeurd, welke maatregelen aanwezig waren en hoe die hebben gefunctioneerd.
Wat kunnen gewone bedrijven hiervan leren?
Vooral dat een veiligheidsplan ook rekening moet houden met afwijkingen. Een noodprocedure moet klaarstaan vóórdat er iets gebeurt.
Koppeling met De Veiligheidsacademie
Het veiligheidsprincipe achter deze casus sluit aan op BHV, VCA, LMRA, ploegleiding en risicoanalyse.
Een organisatie moet niet alleen weten hoe het normale werk wordt uitgevoerd, maar ook:
wie handelt wanneer het normale proces plotseling niet meer normaal is?
→ Bekijk BHV Basis en Herhaling
→ Bekijk VCA Basis en VCA VOL
→ Bekijk Ploegleider BHV